Algemeen

Wie ben ik? Wie is de ander? Dat leer je door te filosoferen

05.04.17
Kinderen hebben een hoop vragen. Zo veel dat het soms ook wel eens vermoeiend is. Vaak vinden ouders die vragen ook leuk. Ze kunnen deze beantwoorden met hun kennis. Het beantwoorden van vragen vinden veel mensen zo belangrijk dat het de basis van het Nederlandse onderwijssysteem is geworden. Het doel is dan eigenlijk het doen verdwijnen van vragen.

Vragen oproepen
Filosoferen echter draait de hele boel om. Door met kinderen te filosoferen wil je juist vragen oproepen waardoor het kind zelfstandig en kritisch leert nadenken zodat het zonder specifieke kennis tot diverse inzichten kan komen.



Bovenstaande uitspraken komen uit gesprekken die over onderwerpen gingen als de ruimte, oneindigheid, kunst, keuzes, taal, nuttigheid, zwervers, dilemma’s, gevoel, dieren etc. De thema’s hebben een ding gemeen: ze zetten aan tot nadenken. Kritisch kunnen denken komt bij elk beroep en wat je ook gaat doen in het leven van pas. Al is het maar op het moment dat je een stembiljet gaat invullen.

Filosoferen is ook een sociale activiteit. Kinderen leren luisteren, elkaar respecteren en zich verplaatsen in de positie van een ander. Daarnaast kan het vormend werken: kinderen ontdekken hoe ze over de wereld denken, leren deze gedachten beter verwoorden en ze leren deze uit te durven spreken.

Bovendien kan het ook een heerlijk vrij gevoel geven. Er bestaan namelijk geen foute antwoorden en je hebt er geen kennis voor nodig, alleen je hoofd. Iedereen heeft een hoofd. Filosoferen is dan ook niet leeftijdsgebonden.

Filosoferen is dus goed, maar hoe krijg je kinderen zover dat ze het doen? Simpel gezegd door een denkprikkel die vragen oproept te presenteren. Dit kan een verhaal zijn, een denkoefening, een activiteit, een filmpje, een foto, een schilderij, een gedicht. Dit levert vragen op en een van die vragen wordt het startpunt van het gesprek. Bijvoorbeeld:

• Moet kunst mooi zijn?
• Kun je licht vangen?
• Kunnen sterren slapen?
• Kunnen bomen voelen?

Doorvragen
Als je de startvraag hebt gesteld, zullen er snel een paar antwoorden volgen. Maar dan begint het pas, want filosoferen is veel meer dan het inventariseren van verschillende eerste antwoorden. Dat is vaak alleen een mening. De kinderen moeten gestimuleerd worden om nog verder te denken. Dat doe je door te vragen naar beweegredenen, onderliggende denkpaden, vooronderstellingen, aannames en andere gedachten. Dat kan met vragen zoals deze:

• Hoe weet je dat zo zeker?
• Is dat altijd zo?
• Kun je een voorbeeld geven?
• Bestaat daar een regel voor?
• Geldt dat in andere landen ook?

Graafvragen
Deze zogenaamde doorvraagvragen kun je bij elk thema gebruiken. Je kunt ook vragen stellen die echt bij het thema horen, de zogenaamde graafvragen. Hiermee belicht je het onderwerp van zo veel mogelijk kanten om er zo nog meer over te ontdekken.

Als je nadenkt over de vraag ‘Wat is vriendschap?’ kun je bijvoorbeeld de volgende graafvragen stellen:

• Kunnen dieren je vriendje zijn?
• Kunnen bomen je vriendje zijn?
• Hebben vrienden wel eens ruzie?
• Hoe weet je of iemand je vriend is?

Mooie gesprekken
Door steeds verdiepende vragen te stellen, denk je samen dieper en beter na over een onderwerp dan je gewend bent. Dat levert mooie gesprekken op, zoals je bijvoorbeeld ziet in dit fragment:

Kun je vrienden worden met een computer?
‘Misschien als er een heel leuk spelletje op staat.’
‘Ik vind van niet, want een computer is een ding.’
En met dingen kun jij geen vrienden worden?
‘Nou, op zich als je er heel erg verslaafd aan bent dan denk je misschien: ik kan niet zonder mijn computer dus het is mijn beste vriend. ‘
Je zei verslaafd, dat is dan wel een interessant woord, want waar je verslaafd aan bent, is dat dan je vriend?
‘Als je verslaafd bent, vind je dat. Maar eigenlijk ben je gewoon een soort van gehypnotiseerd, dan moet je het gewoon doen dan is het gewoon een dagtaak van je dan kan je niet zonder.’

Meer informatie
Wil je het zelf ook eens proberen, kijk dan op www.filosofiejuf.nl. Daar vind je veel gratis tips, inspiratie en lesideeën om een makkelijke start te maken. Ook vind je daar een uitgebreide webshop met producten om te filosoferen met kinderen.
Deel bericht
(advertentie)
(Advertentie)
(Advertentie)