Europa zoekt digitale onafhankelijkheid: lessen uit het mbo en de rol van cloudalternatieven

Nu het examenseizoen nadert en AI steeds vaker wordt gebruikt in het onderwijs, benadrukt de VO-raad dat digitale hulpmiddelen geen rol mogen spelen bij de beoordeling van centraal examenwerk. Wat betekent deze richtlijn voor docenten en de betrouwbaarheid van het nakijken?

De opkomst van AI verandert niet alleen hoe studenten werken, maar ook hoe ze denken. Sommige docenten zien het kritisch denkvermogen afnemen en zoeken naar manieren om onderwijs zo in te richten dat zelfstandige analyse en diepgang behouden blijven in een tijdperk van slimme hulpmiddelen.

Al in 2019 waarschuwde mbo-docent Jeroen de Jong voor de impact van constant smartphonegebruik. Met zijn project April op Stil liet hij studenten en collega’s ervaren hoe rust en focus terugkeren zonder scherm, lang voordat het onderwerp breed op de agenda kwam.

Het aantal incidenten met geweld en intimidatie op scholen neemt zichtbaar toe, met meer schorsingen en ernstige voorvallen als gevolg. De Onderwijsinspectie wijst op de rol van sociale media bij escalaties en pleit voor strengere maatregelen om de veiligheid in en rond scholen te verbeteren.

Steeds meer ouders steunen een schoolbreed mobielverbod, maar maken zich zorgen over het gebrek aan communicatie rond kunstmatige intelligentie. Ze willen beter geïnformeerd worden over hoe scholen omgaan met deze snel groeiende digitale ontwikkeling.

Het Expertisepunt digitale geletterdheid krijgt een nieuwe impuls met een consortium van Kennisnet, de KB en Beeld & Geluid. Vanuit verschillende perspectieven ondersteunen zij scholen en professionals bij het ontwikkelen van digitale vaardigheden, met als doel iedereen in het onderwijs digitaal geletterd te maken.

De Tweede Kamer wil dat de overheid meer richting geeft aan digitalisering in het basis- en voortgezet onderwijs. Tijdens een debat vroegen vrijwel alle fracties om heldere kaders, terwijl staatssecretaris Tielen werkt aan een regieplan dat later dit jaar wordt gepresenteerd.

In Estland wennen scholieren aan een digitale klasgenoot die vragen stelt en meedenkt. Met een aangepaste versie van ChatGPT zet het land vol in op AI in het onderwijs, als onderdeel van een bredere digitale sprong die leren en lesgeven blijvend moet veranderen.

Steeds meer middelbare scholen gebruiken AI-tools om toetsen na te kijken, zelfs bij open en handgeschreven antwoorden. Dat bespaart tijd, maar roept ook vragen op over betrouwbaarheid en de rol van de docent in het beoordelingsproces.

Mbo-docenten ontwikkelen hun lesmateriaal steeds minder los van elkaar. Met de opname van edusources in het SURF-sectorpakket groeit het platform uit tot een gezamenlijke voorziening waarmee instellingen eenvoudiger digitale leermaterialen kunnen vinden, delen en actualiseren.

Unicoz Onderwijsgroep kiest voor een flexibele aanpak bij de invoering van generatieve AI. Met duidelijke kaders én ruimte voor eigen invulling per school ontstaat beleid dat meebeweegt met de praktijk en innovatie stimuleert.

De PO-Raad roept op tot de ontwikkeling van een veilig alternatief voor Amerikaanse AI-chatbots in het funderend onderwijs. In aanloop naar een Kamerdebat waarschuwt de organisatie voor de risico’s van generatieve AI en benadrukt ze het verschil met gecontroleerde, educatieve leermiddelen die al langer in gebruik zijn.

Een Amerikaanse jury stelt dat platforms als Facebook, Instagram en YouTube bewust verslavend zijn ontworpen en schadelijk kunnen zijn voor de mentale gezondheid. Deskundigen trekken een scherpe parallel met de tabaksindustrie. Volgens onderzoeker Regina van den Eijnden, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, is die vergelijking terecht, omdat ook hier bewust wordt ingezet op verslavend gedrag ondanks bekende risico’s.

In Delft is een geavanceerde cleanroom geopend om meer technisch talent op te leiden voor de chipindustrie. Met steun van bedrijven als ASML, ASM International en Besi speelt de faciliteit in op de groeiende vraag naar technici.

Met de groeiende inzet van AI in leermiddelen en systemen neemt de behoefte aan duidelijke richtlijnen toe. Het nieuwe toetsingskader helpt scholen en leveranciers bij het beoordelen van risico’s, privacy en kwaliteit, en biedt praktische ondersteuning bij het voldoen aan de eisen van de Europese AI-verordening.

Het Sint-Janscollege in Hoensbroek waarschuwt ouders en leerlingen voor deepfake-video’s van docenten die met AI zijn gemaakt en online worden verspreid. Volgens de school nemen het aantal en de ernst van de filmpjes toe, waardoor portretrechten worden geschonden en docenten soms negatief worden neergezet.

In online netwerken rond de zogeheten Com-beweging wordt extreem geweld beloond met punten en aanzien. Experts waarschuwen dat vooral jonge kinderen er steeds dieper in verstrikt raken, omdat ze er een sociale status krijgen die ze offline missen. Groepen als 764 en No Lives Matter worden gezien als nihilistisch en stimuleren ernstige misdrijven.

Steeds vaker krijgen scholen te maken met uitwassen van sociale media die de schoolomgeving binnendringen. Van vernielingen en online pesten tot het verspreiden van gevoelige informatie: onderwijsinstellingen zoeken naar manieren om grenzen te stellen en leerlingen weerbaar te maken.

Voor veel jonge meiden is WhatsApp allang meer dan een chatapp. In groepen en statusupdates delen ze foto’s, video’s en soms zelfs schoolroosters of andere privégegevens met een groot publiek. Wat vaak ontbreekt, is het besef dat veel meer mensen kunnen meekijken dan ze denken. WhatsApp blijkt minder onschuldig dan het lijkt.

Een les op een school in Noordwijk werd abrupt onderbroken toen een laptop plotseling begon te roken en vlam vatte. De leerling die ermee werkte, sloeg direct alarm. Het lokaal werd ontruimd en de brandweer kwam ter plaatse. De school onderzoekt hoe het incident heeft kunnen gebeuren en welke maatregelen nodig zijn om herhaling te voorkomen.